W poszukiwaniu kamienia filozoficznego. Darren Aronofsky


Znudzeni banalnymi komediami i filmami akcji o podobnej fabule serwowanymi nam cz─Östo w kinach mamy ochot─Ö na co┼Ť innego. Niekt├│rzy z nas si─Ögaj─ů po klasyk─Ö – filmy z lat 60. czy 70. Inni po kino amatorskie. Jeszcze inni wol─ů po raz setny ogl─ůda─ç swoje ulubione seriale. Dla wci─ů┼╝ poszukuj─ůcych godnym polecenia autorem jest Darren Aronofsky

Antropolog z kamer─ů

Filmy takie jak Pi, Requiem for a dream, The Fountain, Black Swan, Noah, Mother czy Wrestler da┼éy mu popularno┼Ť─ç cho─ç raczej nie w┼Ťr├│d szerokiej publiczno┼Ťci. Niekt├│rzy twierdz─ů, ┼╝e dziwaczne, inni – pokr─Öcone, jeszcze inni – genialne. Kim jest i o czym m├│wi Darren Aronofsky w swojej tw├│rczo┼Ťci?

Urodzony 12 lutego 1969 roku pod znanym z ekscentryczno┼Ťci znakiem Wodnika, Amerykanin pochodzenia ┼╝ydowskiego, syn nauczycieli, re┼╝yser, zaanga┼╝owany w kampani─Ö spo┼éeczne, m. in. na rzecz ochrony ┼Ťrodowiska. Od najm┼éodszych lat wiele podr├│┼╝owa┼é, mi─Ödzy innymi do Kenii i na Alask─Ö. Opr├│cz sztuki filmowej studiowa┼é antropologi─Ö. Szeroka wiedza na temat r├│┼╝nych kultur, wp┼éywy ┼╝ydowskiej tradycji religijnej znalaz┼éy odbicie w jego tw├│rczo┼Ťci. Refleksja nad natur─ů, ale i kondycj─ů wsp├│┼éczesnego cz┼éowieka, jego miejscem we wszech┼Ťwiecie, to g┼é├│wne motywy film├│w Aronofsky’ego.

Darren Aronofsky
Darren Aronofsky – re┼╝yser nietuzinkowy | fot. wikipedia.org

Obsesja i mistyka

Pi to opowie┼Ť─ç o matematyku, kt├│ry wierzy, ┼╝e wszystko we wszech┼Ťwiecie mo┼╝na opisa─ç za pomoc─ů liczb. Zamkni─Öty w sobie, obsesyjnie skupiony na badaniach, traci kontakt ze ┼Ťwiatem. W pewnym momencie spotyka na swej drodze chasyd├│w, kt├│rzy opowiadaj─ů mu o numerycznym zapisie tory, co tym bardziej utwierdza bohatera w istnieniu powi─ůzania mi─Ödzy nauk─ů a religi─ů. Porz─ůdek ┼Ťwiata, ┼╝ydowska mistyka, g┼é─Öbszy sens ludzkiej egzystencji to tematy, kt├│re b─Öd─ů pojawia─ç si─Ö w tw├│rczo┼Ťci Aronofskiego. A ┼╝eby je zg┼é─Öbia─ç, trzeba si─Ö im po┼Ťwi─Öci─ç. Tacy s─ů bohaterowie jego film├│w. Obsesyjni, targani wci─ů┼╝ emocjami, d─ů┼╝─ůcy do poznania, do perfekcji.

The Fountain to obraz egzystencjalny, nawi─ůzuj─ůcy do wielu tradycji religijnych. Odwo┼éania do biblijnego motywu Drzewa ┼╗ycia i Drzewa Poznania, ludzka rozpacz w obliczu ┼Ťmiertelnej choroby, utraty bliskich, ale i pycha, kt├│ra nakazuje w naiwny czasem spos├│b stara─ç si─Ö przechytrzy─ç los, pytanie o nie┼Ťmiertelno┼Ť─ç i sens ┼╝ycia to g┼é├│wne tematy filmu.┬á

Kamień filozoficzny

Noah, jak ┼éatwo si─Ö domy┼Ťli─ç, to historia biblijna, cho─ç w do┼Ť─ç osobliwej interpretacji. Niezwyk┼ée efekty specjalne, cudowni aktorzy, nadaj─ůcy legendarnym postaciom “ludzkiego” oblicza czyni─ů z niej niezapomniane prze┼╝ycie.

Nieco inn─ů tematyk─Ö porusza Mother. Cho─ç znowu pe┼ény odniesie┼ä religijnych, tym razem tworzy Aronofsky swoisty┬ámanifest feministyczny. Opowie┼Ť─ç o zwyk┼éym na poz├│r ma┼é┼╝e┼ästwie zawiera w sobie drugie dno, a w┼éa┼Ťciwie te┼╝ i trzecie. Wyra┼║ne odniesienie do historii o narodzinach Chrystusa w pewnym momencie zaczyna przypomina─ç bardziej czarn─ů msz─Ö. A mo┼╝e i┬á nie? Mo┼╝e tak w┼éa┼Ťnie wygl─ůda konsumpcyjny styl wsp├│┼éczesnej religijno┼Ťci? To trzecie dno przedstawia og├│lnie kondycj─Ö cz┼éowieka epoki konsumpcjonizmu. Wszystko jest na sprzeda┼╝, wszystko jest publiczne, a w ┼╝yciu liczy si─Ö tylko wygoda i poszukiwanie wra┼╝e┼ä. ┼╗ycie w ┼Ťwietle reflektor├│w i kamer, s┼éawa i pieni─ůdze. W tym momencie film zaczyna przypomina─ç opowie┼Ťci o wsp├│┼éczesnych celebrytach. A mo┼╝e ludzie zawsze tacy byli? Gdzie jest granica mi─Ödzy natur─ů a kondycj─ů cz┼éowieka? To pytania, kt├│re stawia artysta. Przedstawienie spo┼éecze┼ästwa ┼╝─ůdnego atrakcji i pozbawionego braku szacunku dla Natury czyni─ů z Aronofskiego autora wpisuj─ůcego si─Ö w fal─Ö nowego feminizmu, a nawet ekofeminizmu. To w┼éa┼Ťnie kobieta (matka) jest przecie┼╝ jego symbolem.

Cho─ç dla niekt├│rych trudny w odbiorze, Darren Aronofsky jest re┼╝yserem niezwyk┼éym, kt├│remu trzeba po┼Ťwi─Öci─ç troch─Ö czasu. Z pewno┼Ťci─ů nie nale┼╝y do tych, kt├│rzy tworz─ů “sztuk─Ö dla sztuki”. Jego filmy przesycone s─ů symbolami i metaforami, a z ka┼╝dego p┼éynie przes┼éanie. Efektowne i niezwyk┼ée, wprawiaj─ů widza w nieco melancholijny i refleksyjny nastr├│j. Ale i daj─ů nadziej─Ö.